Ο G. F. ABBOTT για Βλάχους.

Η πλειοψηφία των Βλάχων ζουν νομαδική ζωή: μερικοί ως βοσκοί, περιφέρονται με τα κοπάδια τους σε αναζήτηση βοσκοτόπων ανάμεσα στα βουνά το καλοκαίρι και πάνω από τις πεδιάδες το χειμώνα. Άλλοι ως μεταφορείς, που κινούνται συνεχώς προς τα πίσω και προς τα εμπρός με μακριές χορδές από δασύτριχα παχύρρευστα και μουλάρια. Υπάρχουν επίσης σημαντικοί αριθμοί Βλάχων που εγκαταστάθηκαν μόνιμα σε διάφορες πόλεις και χωριά... 

...Όλοι αυτοί οι Βλάχοι μιλούν μια διάλεκτο που μοιάζει με τα χαμηλά Λατινικά, αλλά σε μεγάλο βαθμό ανάμικτη με τα Ελληνικά, και πολλοί από αυτούς είναι δίγλωσσοι, χρησιμοποιώντας Ελληνικά σε επιχειρηματικές συναλλαγές και γενικά στα γραπτά, ενώ σε συνηθισμένες περιπτώσεις προσκολλώνται στην οικιακή τους γλώσσα.

...Ένα περίεργο και ίσως όχι ασήμαντο γεγονός είναι ότι οι Βλάχοι, όταν μιλούν ελληνικά, δεν προδίδουν το αμυδρό ίχνος μιας ξένης προφοράς. Πράγματι, είναι πολύ πιο εύκολο να εντοπίσουμε έναν Βόρειο Βρετανό, όταν μιλάει τη γλώσσα του Νότου, από έναν Βλάχο που μιλάει Ελληνικά, κάτι που δεν ισχύει καθόλου με τον Ελληνόφωνο Σλάβο.

Με εξαίρεση την επαρχιακή διάλεκτό τους, όλα τα άλλα σχετικά με τους Βλάχους - ειδικά τον πολιτισμένο Βλάχο των πόλεων - είναι Ελληνικά: οι ΤΡΟΠΟΙ και τα ΕΘΙΜΑ τους, οι ΘΡΥΛΟΙ και τα ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΑ τραγούδια τους. η ΕΜΠΟΡΙΚΗ και ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ζωή τους, και η ΘΡΗΣΚΕΙΑ τους είναι ΕΝΤΕΛΩΣ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, και σε όλα τα ζητήματα που αφορούν την ΕΘΝΙΚΟΤΗΤΑ είναι ΠΙΟ ΕΛΛΗΝΕΣ από τους ίδιους τους Έλληνες. Έχουν περάσει πάνω από είκοσι χρόνια από τότε που η ΡΟΥΜΑΝΙΚΗ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ άρχισε να αλλοιώνει τους Βλάχους αλλά, όπως έχει ήδη αναφερθεί, ΧΩΡΙΣ καμία αισθητή ΕΠΙΤΥΧΙΑ. Λίγοι από τους Βλάχους επέτρεψαν να κατηγορηθούν ότι είναι Ρουμάνοι, και αυτοί, όπως υποστηρίζεται γενικά, έχουν υποχωρήσει σε άλλα από καθαρά ιστορικά επιχειρήματα (εδώ πιθανόν υπονοεί ότι οι ρουμανιστές βλάχοι πληρώνονται από την Ρουμανική προπαγάνδα ή έχουν άλλες διευκολύνσεις- δική μου σημείωση).

Η συντριπτική πλειοψηφία της φυλής εξακολουθεί να ακολουθεί σταθερά την ελληνική υπόθεση, και έχω δει συχνά τους Βλάχους, να συζητούν τις τύχες του ελληνικού έθνους, όπως η πτώση της Κωνσταντινούπολης ή ο Πόλεμος της Ανεξαρτησίας, ενθουσιάζονται και παρασύρουν τους ακροατές τους, καθώς και τους εαυτούς τους, σε δάκρυα...

Πηγή: George Abbott (The tale of a tour in Macedonia)