Οι Ελληνόφωνοι πληθυσμοί σε Δυρράχιο, Πόγραδετς, Μπεράτι, Κορυτσά και Ελμπασάν.

Η αλβανοφωνία δεν είναι προαιώνια στη νότια και κεντρική Αλβανία. Ούτε στη βόρεια είναι προαιώνια, αλλά σε αυτή την ανάρτηση θα ασχοληθούμε με τη νότια και κεντρική όπου ο ελληνικός πληθυσμός ήταν η πλειοψηφία από αρχαιοτάτων χρόνων. Το 6ο αιώνα ο Προκόπιος αποκαλύπτει ότι ο συμπαγής ελληνισμός είναι μέχρι το Δυρράχιο:

"Έλληνες εισίν, Ηπειρώται καλούμενοι, άχρι Επιδάμνου πόλεως"

Στο συγκεκριμένο χώρο εκτός από τον ελληνόφωνο πληθυσμό, κατοικούσε και ένα όχι ασήμαντο ποσοστό λατινόφωνου πληθυσμού (αυτοί που πολύ αργότερα ονομάστηκαν Βλάχοι και στην πραγματικότητα πρόκειται όπως έχει αποδειχθεί διεπιστημονικά περί εκλατινισμένων γλωσσικά Ελλήνων από την εποχή της Ρωμαϊκής κατάκτησης). Επίσης στην περιοχή το μεσαίωνα κατήλθαν και Σλάβοι.

Το ερώτημα λοιπόν είναι: πότε εισήχθη η αλβανοφωνία στην περιοχή από το Δυρράχιο και νοτιότερα? Η απάντηση είναι όχι πριν τον 10ο- 11ο αιώνα μΧ, οπότε ξεκίνησε η κάθοδος αλβανοφώνων νοτίως της Εγνατίας Οδού και του Δυρραχίου. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν εξακολούθησαν για αιώνες ακόμα να υπάρχουν ελληνόφωνοι, λατινόφωνοι και σλαβόφωνοι πληθυσμοί στη νότια και κεντρική Αλβανία, οι οποίοι πριν τον 20ο αιώνα στην πλειοψηφία τους είχαν αλβανοφωνήσει. 

Στην παρούσα δημοσίευση θα αναφερθούν πηγές, οι οποίες αποδεικνύουν την ύπαρξη ελληνοφώνων, λατινοφώνων και σλαβοφώνων σε διάφορες περιόδους μετά την κάθοδο αλβανοφώνων σε κεντρική και νότια Αλβανία. Έτσι θα αποδειχθεί ότι η εικόνα που παρουσιάζει η κέντρο- νότια Αλβανία τέλη 19ου- αρχές 20ου αιώνα όπου η πλειοψηφία σε αυτές τις περιοχές είναι αλβανόφωνοι, δεν συνεπάγεται ότι πρόκειται πραγματικά περί Αλβανών από καταγωγής. Αυτό επιβάλλεται γιατί οι Αλβανοί προπαγανδιστές προσπαθούν να μας πείσουν ότι ειδικά στην κεντρική Αλβανία δεν υπήρξαν ποτέ ελληνόφωνοι (εδώ μετά βίας παραδέχονται ότι ζούσαν εκεί Έλληνες την αρχαιότητα). 

Από την παρακάτω πηγή του έτους 1322 γίνεται φανερό ότι οι αλβανόφωνοι ήταν η τέταρτη πληθυσμιακή ομάδα μετά τους Λατίνους, Έλληνες και Εβραίους:

"...(Το Δυρράχιο) κατοικείται από Λατίνους, Έλληνες, ύπουλους Εβραίους και βάρβαρους Αλβανούς."

(1322 Simon Fitzsimons: Itinerary from Ireland to the Holy Land)

Από τις παρακάτω πηγές γίνεται φανερό ότι το 1670 (δηλαδή σχεδόν αρχές 18ου αιώνα) ζούσαν ακόμη Έλληνες στο Πόγραδετς, Ελμπασάν, Μπεράτ και Κορυτσά, περιοχές που ένα αιώνα αργότερα ήταν πλήρως αλβανόφωνες:

"Η ακμάζουσα πόλη Στάροβο (περιοχή με πάνω από 70 χωριά τότε στο Πόγραδετς)... Όλοι οι αγρότες ραγιάδες είναι Βούλγαροι.

Είναι εδώ, σύμφωνα με το καταστατικό του σουλτάνου Σουλεϊμάν, που ένας συνταγματάρχης από τους γενίτσαρους φτάνει στο όνομα του σουλτάνου και μαζεύει εκατοντάδες επίλεκτα νεαρά αγόρια Βούλγαρους και Έλληνες για την εισφορά παιδιών." (1670 Evliya Chelebi:

Seyahatname - a Journey around Lake Ohrid)

"Έξω από το κάστρο του Μπεράτ υπάρχουν συνολικά 200 ερειπωμένα σπίτια με κεραμοσκεπές, τα περισσότερα από τα οποία κατοικούνται από ΕΛΛΗΝΕΣ άπιστους." (1670 Evliya Chelebi:

Seyahatname- a Journey to Berat and Elbasan)

"Koru Varosh (Γκόριτσα). Απέναντι από τον ποταμό Osum στη νότια όχθη εκτείνεται μια άλλη όμορφη πόλη, που ονομάζεται Γκόριτσα, από 200 σπίτια με κεραμοσκεπές, που περιβάλλονται από κήπους, οπωρώνες και αμπελώνες. Κατοικείται κυρίως από ΕΛΛΗΝΕΣ και Αλβανούς άπιστους."(1670 Evliya Chelebi: Seyahatname- a Journey to Berat and Elbasan)

"...(Το Ελμπασάν) έχει 18 μουσουλμανικές συνοικίες και 10 άπιστες ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ και αλβανικές και λατινικές (εννοεί βλαχικές) συνοικίες...". (1670 Evliya Chelebi: Seyahatname- a Journey to Berat and Elbasan).